Od końca 2024 roku giełdy kryptowalut działające w Unii Europejskiej muszą spełniać wymogi licencyjne, kapitałowe i informacyjne, zbliżone do tych, które znają banki czy domy maklerskie. Wszystko dzięki unijnemu rozporządzeniu MiCA, które obowiązuje bezpośrednio, więc nie trzeba czekać na polską ustawę. Ta krajowa ma jednak zdecydować, kto w Polsce będzie wydawał licencje i karał za naruszenia. Poniżej wyjaśnienie, co z tego wynika dla osoby, która trzyma lub dopiero kupuje kryptowaluty.
Dwa poziomy przepisów, które łatwo pomylić
Hasło „ustawa o kryptowalutach” w praktyce oznacza kilka różnych aktów. Pierwszy to MiCA (Markets in Crypto-Assets), czyli rozporządzenie unijne. Opisuje, kto może świadczyć usługi związane z kryptoaktywami, jak wyglądają zasady emisji tokenów i jakie obowiązki ma wobec klienta giełda czy kantor. Przepisy dotyczące stablecoinów zaczęły działać od 30 czerwca 2024, a reszta od 30 grudnia 2024.
Drugi poziom to krajowa ustawa wdrażająca. Rozporządzenie unijne działa bez niej, ale państwo musi wskazać organ nadzoru, ustalić procedury, kary i tryb odwołań. W Polsce miałaby tym zajmować się Komisja Nadzoru Finansowego. Trzeci poziom, o którym często się zapomina, to podatki, regulowane osobno i od lat w tym samym kształcie.
Co MiCA zmienia dla zwykłego inwestora
Giełdy, kantory i przechowywanie środków
Firmy świadczące usługi na kryptoaktywach (w rozporządzeniu nazywane CASP) muszą uzyskać zezwolenie w jednym z państw UE. Licencja z jednego kraju działa potem w całej Unii, tzw. paszportem. Dla klienta oznacza to, że przy wyborze platformy można sprawdzić jej status w rejestrze, zamiast wierzyć w deklaracje z reklamy.
Platforma ma też obowiązek oddzielać aktywa klientów od własnych, a za utratę kryptoaktywów z własnej winy, np. po ataku hakerskim wynikającym z zaniedbań, odpowiada finansowo. Wymogi dotyczą również procedury reklamacyjnej, informowania o kosztach i konfliktach interesów oraz ostrzeżeń o ryzyku.
Pojawiły się też zakazy związane z nadużyciami rynkowymi. Wykorzystywanie informacji poufnych i manipulowanie kursem jest zakazane w podobny sposób jak na rynku akcji.
Stablecoiny i białe księgi
Stablecoiny dzielą się na dwie grupy. Tokeny powiązane z jedną walutą (np. euro lub dolarem) to e-money tokens, a te oparte na koszyku aktywów to asset-referenced tokens. Emitent musi mieć odpowiednie zezwolenie, utrzymywać rezerwę i umożliwiać wykup po wartości nominalnej. Część giełd w UE wycofała w związku z tym tokeny, których emitenci nie spełniają wymogów.
Przy emisji większości innych kryptoaktywów obowiązuje biała księga, czyli dokument opisujący projekt, ryzyka i prawa posiadaczy. Wyłączono z tego między innymi unikalne NFT i w pełni zdecentralizowane usługi bez pośrednika. Biała księga nie jest jednak „atestem jakości”. Emitent odpowiada za rzetelność informacji, a nadzorca nie ocenia, czy projekt ma sens biznesowy.
Kryptoaktywa nie są objęte systemem gwarantowania depozytów. Nawet licencjonowana giełda nie daje takiej ochrony jak bank, w którym konto jest chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny.
Polska ustawa: gdzie utknęła
Projekt krajowej ustawy o kryptoaktywach przechodził kilka rund prac. Największe kontrowersje wzbudzały uprawnienia KNF, w tym możliwość wnioskowania o blokowanie stron internetowych podejrzanych podmiotów, oraz poziom opłat nadzorczych. Ustawa przeszła przez Sejm, ale w grudniu 2025 roku zawetował ją prezydent. Później wracała w nowych wersjach. Jej aktualny status trzeba więc sprawdzić przed podjęciem decyzji, bo sytuacja mogła się zmienić.
Brak krajowego nadzorcy ma realne skutki. Polskie firmy kryptowalutowe nie mogą w kraju uzyskać licencji MiCA, więc część z nich wybiera inne państwa UE. Dla użytkownika oznacza to, że obsługująca go platforma może mieć siedzibę np. w Niemczech, Francji czy Holandii, i w razie sporu to tamtejsze organy są właściwe.
Podatki: bez rewolucji
MiCA nie zmienia zasad opodatkowania. Od 2019 roku obowiązuje 19% podatek od dochodu ze sprzedaży kryptowalut, rozliczany w zeznaniu PIT-38 do 30 kwietnia roku następnego. Zasady są proste, ale mają kilka niuansów.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy
Przychód powstaje, gdy kryptowaluty są sprzedawane za walutę tradycyjną, wymieniane na towary lub usługi albo gdy zapłaci się nimi za coś w sklepie. Sama zamiana jednej kryptowaluty na drugą nie jest zdarzeniem podatkowym. Przychód pojawia się dopiero przy wyjściu z kryptowalut.
Prowadzi to do wygodnego efektu: można przez lata rotować portfel bez podatku, a rozliczenie następuje dopiero przy wypłacie do złotych lub euro. Warto jednak od początku zapisywać daty, kursy i prowizje, bo organ może zażądać dokumentacji.
Koszty i straty
Kosztem są wydatki na nabycie kryptowalut oraz prowizje giełdowe. Jeśli w danym roku nie było sprzedaży, koszty nie przepadają, tylko przechodzą na kolejne lata. To częsty powód, dla którego inwestorzy po pierwszym roku nie mają nic do zapłaty, a potem zaskakuje ich pełen podatek.
Straty z kryptowalut rozlicza się w obrębie tego samego źródła dochodów, przez kolejnych pięć lat, przy czym w jednym roku można odliczyć nie więcej niż połowę straty. Nie da się ich zatem odjąć od zysków z akcji ani od dochodów z pracy.
Czego przepisy nie rozwiązują
MiCA obejmuje przede wszystkim podmioty zawodowo świadczące usługi. Zwykłe przechowywanie kryptowalut we własnym portfelu nie jest nią regulowane. Natomiast przepisy o transferach środków (tzw. travel rule) wymagają, by platformy przekazywały dane nadawcy i odbiorcy przy transferach między podmiotami regulowanymi. Przy wypłatach na portfel własny, zwłaszcza powyżej około 1000 euro, giełda może wymagać potwierdzenia, że portfel faktycznie należy do klienta.
Poza zakresem pozostaje też duża część DeFi, dużo tokenów z mniejszych projektów i giełdy spoza UE, które obsługują europejskich klientów bez licencji. Tam ochrony wynikającej z MiCA po prostu nie ma.
Co sprawdzić przed wyborem platformy
- czy firma figuruje w rejestrze dostawców usług kryptoaktywów prowadzonym przez europejski nadzór lub w krajowym rejestrze państwa siedziby,
- kto jest emitentem stablecoina i czy ma zezwolenie wymagane przez MiCA,
- czy regulamin gwarantuje rozdzielenie aktywów klienta od majątku firmy,
- jak wygląda procedura reklamacyjna i w jakim kraju trzeba dochodzić roszczeń,
- czy platforma udostępnia raporty roczne z transakcji, które ułatwiają wypełnienie PIT-38.
Przy ostatnim punkcie wiele osób popełnia błąd: korzysta z kilku giełd i portfeli, a historię transakcji składa z różnych plików dopiero w kwietniu. Dużo prościej prowadzić zestawienie na bieżąco, niż odtwarzać koszty z kilku lat wstecz.
